काठमाडौं । रुसको साइबेरियास्थित इरकुत्स्क एन्टी–प्लेग रिसर्च इन्स्टिच्युटकी २८ वर्षीया ल्याब प्राविधिक डारिया शिपिलोभाको गम्भीर निमोनियापछि मृत्यु भएपछि सम्भावित प्लेग सङ्क्रमणबारे अनुसन्धान भइरहेको छ। उनी शेलेखोभस्थित अस्पतालमा भेन्टिलेटरमा उपचाररत थिइन् र अक्टोबर २ मा मृत्यु भएको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

रुसी सञ्चारमाध्यमका अनुसार सेप्टेम्बर २५ मा प्रयोगशालामा नमुना संकलन गर्ने क्रममा शिपिलोभाको हातबाट जीवित रोगजनक भएको टेस्ट ट्युब फुटेको थियो। केही रिपोर्टले उक्त नमुनामा फोक्सोको प्लेग गराउने ‘यर्सिनिया पेस्टिस’ रहेको दाबी गरेका छन्। यद्यपि, यो विवरण र उनको मृत्यु प्लेगकै कारण भएको भन्ने कुरा रुसी स्वास्थ्य अधिकारीहरूले औपचारिक रूपमा पुष्टि गरेका छैनन्।

रुसको संघीय स्वास्थ्य नियामक निकाय रोस्पोट्रेबनाडजोरले भने शिपिलोभाको मृत्युको कारण ‘अज्ञात कारणको निमोनिया’ रहेको जनाएको छ। संस्थाले एन्टी–प्लेग इन्स्टिच्युटमा रोगजनक सूक्ष्मजीवसँग सम्बन्धित कुनै दुर्घटना नभएको दाबी गर्दै क्षेत्रको महामारीजन्य अवस्था स्थिर रहेको बताएको छ।

घटनापछि शिपिलोभाको सम्पर्कमा आएका करिब १९७ जनालाई चिकित्सकीय निगरानीमा राखिएको छ। शेलेखोभस्थित अस्पतालमा समेत क्वारेन्टाइन तथा अन्य सावधानीका उपाय अपनाइएको रिपोर्ट छ। हालसम्म निगरानीमा रहेका व्यक्तिमा सङ्क्रमण वा लक्षण देखिएको पुष्टि भएको छैन।

प्लेगको आशङ्काले बढायो चिन्ता

शिपिलोभा प्लेगसम्बन्धी अनुसन्धान गर्ने संस्थामै कार्यरत रहेकाले उनको मृत्यु र सम्भावित प्रयोगशाला दुर्घटनाको खबरले स्थानीय स्तरमा चिन्ता बढाएको छ। केही स्थानीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले घटनालाई सम्भावित न्युमोनिक प्लेगसँग जोडेर रिपोर्ट गरेका छन्।

न्युमोनिक प्लेग प्लेगको गम्भीर रूप हो र फोक्सोमा सङ्क्रमण हुँदा श्वासप्रश्वासका थोपामार्फत मानिसबाट मानिसमा सर्न सक्छ। तर हालको घटनामा शिपिलोभाको मृत्यु वास्तवमै प्लेगका कारण भएको हो वा होइन भन्ने विषय अझै अनुसन्धानकै क्रममा छ।

घटनाबारे सार्वजनिक भएका विवरणहरूमा समेत विरोधाभास देखिएको छ। केही रिपोर्टले प्रयोगशालामा टेस्ट ट्युब फुटेको र त्यसबाट सङ्क्रमण भएको दाबी गरेका छन् भने रुसी अधिकारीहरूले त्यस्तो दुर्घटना भएको अस्वीकार गरेका छन्। अर्को सम्भावनाका रूपमा कामका क्रममा गरिएको यात्राबाट सङ्क्रमण भएको हुनसक्ने विषय पनि उल्लेख गरिएको छ।

‘वुहान–२’सँग तुलना

घटनापछि केही रुसी टेलिग्राम च्यानल तथा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा यसलाई सन् २०२० को कोरोना महामारीको सुरुआती अवस्थासँग तुलना गर्न थालिएको छ। विशेषगरी प्रयोगशालामा कार्यरत कर्मचारीको मृत्यु, सम्भावित टेस्ट ट्युब दुर्घटना र सम्पर्कमा आएका व्यक्तिलाई निगरानीमा राखिएका कारण यस्तो तुलना गरिएको हो।

तर यसलाई वुहानको घटनासँग तुलना गर्नु हालसम्म प्रमाणित तथ्य होइन। वुहानको कोभिड–१९ घटनासँग सम्बन्धित विभिन्न ल्याब–लीक परिकल्पनाहरू अझै विवादित छन्, जबकि इरकुत्स्कको वर्तमान घटनामा प्लेग सङ्क्रमण नै भएकोसमेत रुसी स्वास्थ्य अधिकारीहरूले पुष्टि गरेका छैनन्।

हालसम्म ठूलो मात्रामा सङ्क्रमण फैलिएको प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन। करिब २०० जना निगरानीमा राखिए पनि उनीहरूमा लक्षण वा सकारात्मक परीक्षणको पुष्टि नभएको रिपोर्ट छ।

यस घटनाले भने उच्च जोखिमयुक्त रोगजनकमाथि अनुसन्धान गर्ने प्रयोगशालामा जैविक सुरक्षा, दुर्घटनाको तत्काल रिपोर्टिङ र सूचनाको पारदर्शिता कति महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने प्रश्न पुनः उठाएको छ। अहिलेका उपलब्ध विवरणका आधारमा यसलाई स्थानीय स्तरमा निगरानी र अनुसन्धान भइरहेको सम्भावित प्लेग घटनाका रूपमा लिन सकिन्छ; नयाँ प्रमाण नआएसम्म यसलाई पुष्टि भएको प्लेग प्रकोप वा ‘वुहान–२’ भन्नु उचित हुँदैन।