न्युयोर्क । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले अघि सारेको सातदिने युद्धविराम प्रस्ताव अस्वीकार गरेपछि सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य पुनः बढेको छ। तेलको मूल्यवृद्धिसँगै विश्वव्यापी मुद्रास्फीति थप बढ्न सक्ने चिन्ता देखिएको छ भने यसको प्रभाव एसियाली सेयर बजारमा समेत परेको छ।

इरानले गत साता संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाका क्रममा सातदिने युद्धविरामको प्रस्ताव अघि सारेको थियो। प्रस्ताव कार्यान्वयन भए रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खुल्ने र विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा देखिएको संकट केही सहज हुने अपेक्षा गरिएको थियो।

होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको प्रमुख ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक हो। हाल यो अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तथा कूटनीतिक तनावको महत्वपूर्ण केन्द्र बनेको छ।

ह्वाइट हाउस बाहिर सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानको युद्धविराम प्रस्ताव स्वीकार गर्न नसकिने बताएका छन्। यद्यपि, उनले अमेरिका र इरानबीच कूटनीतिक वार्ता पुनः सुरु हुन सक्ने संकेत गरेका छन्। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार दुवै देशबीच अप्रत्यक्ष वार्ता सोमबारदेखि नै पुनः सुरु हुन सक्ने सम्भावना छ।

होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्न इरानले केही सर्त अघि सारेको छ। विदेशमा रोक्का गरिएका इरानी वित्तीय सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने, इरानी तेल निर्यातमाथिका प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने तथा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी अन्त्य गर्नुपर्ने उसका प्रमुख माग छन्।

युद्धविराम प्रस्ताव सार्वजनिक भएपछि गत शुक्रबार दुई प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको कच्चा तेलको मूल्य सोमबार बजार खुलेसँगै पुनः उकालो लागेको हो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य १.८ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल १०६.१९ अमेरिकी डलर पुगेको छ। अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्ल्यूटीआई) को मूल्य पनि १ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ९३.३४ डलर पुगेको छ।

तेलको मूल्य बढेसँगै विश्वव्यापी महँगी बढ्न सक्ने चिन्ता थपिएको छ। यसको प्रभाव एसियाली सेयर बजारमा पनि देखिएको छ। लामो सार्वजनिक बिदापछि सोमबार खुलेको दक्षिण कोरियाली सेयर बजार दुई प्रतिशतभन्दा बढीले ओरालो लागेको छ।

जापानको टोकियो, चीनको सांघाई, फिलिपिन्सको मनिला, थाइल्यान्डको बैंकक र इन्डोनेसियाको जकार्ताका सेयर बजारमा पनि गिरावट आएको छ। यता हङकङ, अस्ट्रेलियाको सिड्नी, सिङ्गापुर र न्युजिल्यान्डको वेलिङ्टनका बजारमा भने केही सुधार देखिएको छ।

विश्वव्यापी ऋणपत्र बजारमा पनि प्रतिफल (यिल्ड) बढेको छ। गत साता विश्व ऋणपत्रको औसत प्रतिफल चार प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको थियो, जुन सन् २००७ यताकै उच्च स्तर भएको बताइएको छ।

यसैबीच, लगानीकर्ताको ध्यान अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भको आगामी मौद्रिक नीतितर्फ केन्द्रित भएको छ। अक्टोबरको अन्त्यमा हुने फेडको बैठकअघि अमेरिकाको मुद्रास्फीति र रोजगारीसम्बन्धी महत्वपूर्ण तथ्यांक सार्वजनिक हुँदै छन्। ती तथ्यांकले आगामी ब्याजदरसम्बन्धी निर्णयमा प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।

आर्थिक विश्लेषकहरूका अनुसार मध्यपूर्वमा बढ्दो राजनीतिक तथा सैन्य तनावले तेलको मूल्यमा दबाब बढाएको छ, जसको प्रभाव विश्वव्यापी बजारमा देखिन थालेको छ। यद्यपि, अमेरिका र इरानबीच अप्रत्यक्ष वार्ता पुनः सुरु हुन सक्ने सम्भावनाले बजारमा केही सकारात्मक अपेक्षा कायम राखेको छ।