काठमाडौं । अमेरिकाका विद्यालयमा बालबालिकाको आधारभूत पढाइ तथा गणितीय सीप कमजोर बन्दै गएको चिन्ताबीच शिक्षाविद् तथा विज्ञहरूले शिक्षा सुधारका लागि ३० वटा उपाय सुझाएका छन्।

रिपोर्टमा कमजोर विद्यार्थीलाई ३–४ जनाको सानो समूहमा पढाउने, वैज्ञानिक आधारमा पढ्न सिकाउने, गुणस्तरीय पाठ्यक्रम लागू गर्ने तथा विद्यालयको जवाफदेहिता बढाउने उपायलाई प्रभावकारी मानिएको छ।

अमेरिकामा पछिल्लो एक दशकमा ८३ प्रतिशत विद्यालयमा राम्रोसँग पढ्न नसक्ने वा सामान्य गणितीय प्रश्नसमेत समाधान गर्न नसक्ने विद्यार्थीको सङ्ख्या बढेको रिपोर्टमा उल्लेख छ। यसले विद्यालयमा आधारभूत सिकाइको अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

यस समस्याको समाधानका लागि ३७ जना शिक्षाविद्, अर्थशास्त्री तथा शिक्षा विज्ञले विभिन्न नीतिगत उपायको प्रभाव र लागत मूल्यांकन गरेका थिए। उनीहरूले ३० वटा उपायलाई १ देखि ७ अंकको मापनमा मूल्यांकन गरेका थिए। रिपोर्टअनुसार, ठूलो बजेट खर्च गर्ने कार्यक्रमभन्दा व्यवहारमा लागू गर्न सकिने लक्षित र व्यावहारिक कार्यक्रम बढी प्रभावकारी हुन सक्ने देखिएको छ।

३–४ जनाको समूहमा पढाउन जोड

विज्ञहरूले कमजोर विद्यार्थीलाई ३–४ जनाको सानो समूह बनाएर पढाउने उपायमा विशेष जोड दिएका छन्। यस्तो समूहमा विद्यार्थीको सिकाइस्तरअनुसार शिक्षकले व्यक्तिगत ध्यान दिन सक्ने भएकाले आधारभूत पढाइ तथा गणितीय सीप सुधार गर्न सहयोग पुग्ने रिपोर्टमा उल्लेख छ।

त्यस्तै, बालबालिकालाई पढाउँदा उच्चारण, शब्दको अर्थ र सन्दर्भलाई वैज्ञानिक ढंगले बुझाउने शिक्षण विधि अपनाउनुपर्नेमा पनि विज्ञहरूले जोड दिएका छन्।

मिसिसिपीको उदाहरण

रिपोर्टले अमेरिकाको मिसिसिपी राज्यलाई शिक्षा सुधारको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। कुनै समय शैक्षिक उपलब्धिका हिसाबले कमजोर राज्यहरूमध्ये रहेको मिसिसिपीले पढ्न सिकाउने वैज्ञानिक विधि, विद्यालयको जवाफदेहिता र गुणस्तरीय पाठ्यक्रम कार्यान्वयनमा जोड दिएको थियो।

यसपछि राज्यको शैक्षिक प्रदर्शन राष्ट्रिय स्तरमा सुधार हुँदै गएको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

सबै शिक्षकको तलब बढाउनुभन्दा लक्षित प्रोत्साहन

विज्ञहरूले सबै शिक्षकको तलब एकैपटक बढाउने नीतिभन्दा पछाडि परेका तथा गरिब समुदायका विद्यालयमा काम गर्न जाने योग्य र उत्कृष्ट शिक्षकलाई अतिरिक्त पारिश्रमिक वा बोनस दिने उपायमा जोड दिएका छन्।

यस्तो नीतिले बढी आवश्यकता भएका विद्यालयमा अनुभवी र सक्षम शिक्षक आकर्षित गर्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

कक्षाकोठामा स्मार्टफोनमुक्त वातावरण

रिपोर्टले कक्षाकोठामा व्यक्तिगत स्मार्टफोनको प्रयोगलाई पनि सिकाइमा बाधकका रूपमा औँल्याएको छ। त्यसैले स्मार्टफोनमुक्त कक्षाकोठालाई कम खर्चमा तत्काल प्रभाव पार्न सक्ने उपायका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

कक्षामा फोनमा प्रतिबन्ध लगाउँदा विद्यार्थीको ध्यान पढाइमा केन्द्रित हुने र परीक्षाको नतिजामा सुधार आउन सक्ने रिपोर्टमा उल्लेख छ। यससँगै साइबर बुलिङ तथा एक्लोपनाको भावनामा समेत कमी आउन सक्ने बताइएको छ।

ल्यापटप र ट्याब्लेट मात्रै समाधान होइन

प्रविधिलाई शिक्षामा प्रयोग गर्न सकिने भए पनि विद्यार्थीलाई निःशुल्क ल्यापटप वा ट्याब्लेट वितरण गर्दैमा पढाइको स्तर स्वतः सुधार नहुने विज्ञहरूको भनाइ छ।

रिपोर्टअनुसार, दक्ष शिक्षक र प्रभावकारी शिक्षण विधि नभएमा प्रविधिका उपकरणमा मात्रै निर्भर हुँदा अपेक्षित सुधार हासिल गर्न कठिन हुन्छ। त्यसैले प्रविधिभन्दा शिक्षकको क्षमता, गुणस्तरीय पाठ्यक्रम र प्रभावकारी शिक्षण विधिलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

कुन उपाय कति प्रभावकारी ?

रिपोर्टमा केही उपायलाई प्रभाव र लागतका आधारमा १ देखि ७ अंकसम्म मूल्यांकन गरिएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार:

यहाँ प्रभावको अंक बढी हुनु अपेक्षित प्रभाव बढी रहेको र खर्चको अंक बढी हुनु लागत बढी रहेको जनाउँछ। एआईको प्रयोगसम्बन्धी प्रभाव र खर्चको अंक भने उपलब्ध सामग्रीमा उल्लेख गरिएको छैन।

समग्रमा, रिपोर्टले बालबालिकाको आधारभूत पढाइ तथा गणितीय सीप सुधारका लागि महँगा प्रविधि वा ठूलो बजेट मात्र पर्याप्त नहुने देखाएको छ। सानो समूहमा लक्षित शिक्षण, गुणस्तरीय पाठ्यक्रम, वैज्ञानिक शिक्षण विधि, विद्यालयको जवाफदेहिता, आवश्यक विद्यालयमा दक्ष शिक्षकलाई प्रोत्साहन तथा कक्षाकोठामा ध्यान केन्द्रित गर्ने वातावरणमा जोड दिनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।